De bekende, blijvende plekken van de stad — geen wisselende openingstijden of prijzen, maar de dingen die er al generaties staan. Hieronder staan ze zo gegroepeerd dat u er een halve of een hele dag mee vult, tussen uw afspraken door.
Het historische hart is klein en te voet te doen. Deze plekken liggen dicht bij elkaar, dus u combineert ze makkelijk in een ochtend of een middag.
Hoog boven het centrum liggen de resten van het kasteel van Valkenburg — de enige hoogteburcht-ruïne van Nederland. U klimt er in een paar minuten naartoe en heeft van bovenaf een mooi zicht over de daken en het dal. Een korte, kenmerkende wandeling die u meteen een gevoel voor de stad geeft.
Van de middeleeuwse ommuring zijn nog stukken en een stadspoort bewaard gebleven. Wie doelloos door de smalle straten loopt, komt ze vanzelf tegen. Prettig als u even wilt schakelen tussen afspraken: een rondje van een kwartier laat u al veel zien.
Even boven de stad, op een van de omliggende heuvels, staat een uitkijkpunt met breed zicht over het Geuldal. Het is een klassieke bestemming voor wie de benen wil strekken en het landschap van deze streek in één blik wil vangen.
Deze helling kent u misschien van het wielrennen. U hoeft geen fietser te zijn om er te lopen: het is een korte, stevige klim vanuit het centrum en onderweg begrijpt u meteen waarom de streek als heuvelland bekendstaat.
Onder en rond de kasteelheuvel loopt een netwerk van gangen dat door de eeuwen heen uit de zachte mergel is gehakt. Dat is de bekendste bezienswaardigheid van de stad en een prima uitwijkplek als het buiten regent.
De grotten zijn ontstaan doordat men eeuwenlang mergelblokken uit de heuvel zaagde. Wat overbleef zijn koele, hoge gangen met muurtekeningen en sporen van vroeger gebruik. Binnen blijft het het hele jaar door fris, dus neem een extra laag mee.
De gangen bezoekt u met een rondleiding, verzorgd door anderen dan deze gids. Tijden en tarieven wisselen per seizoen; kijk die dus ter plekke of vooraf na. Wij noemen de grotten hier als landmark, we verkopen geen kaartjes en organiseren niets.
Buiten het centrum ligt het groen dichtbij. Voor een korte trip is dit de makkelijkste manier om even helemaal weg te zijn zonder ver te reizen.
Het riviertje de Geul slingert door de stad en het dal eromheen. Een wandeling langs het water brengt u binnen enkele minuten uit de drukte, en u kunt zelf bepalen hoe ver u gaat — een kwartiertje of een paar uur.
Rond Valkenburg golft het landschap met hellingen, holle wegen en uitzichten. Het is het soort omgeving waar u zonder plan een uur kwijt bent. Stevige schoenen zijn handig; de paden lopen soms flink op en af.
Regent het de hele dag? Naast de grotten heeft de streek een paar kleine musea over de lokale geschiedenis en de mijnbouw die het gebied vroeger vormde. We noemen bewust geen namen — het aanbod wisselt — maar het is de moeite van het navragen ter plekke waard.
Heeft u een hele dag vrij, dan rijgt u het bovenstaande zo aan elkaar.
Begin bij de kasteelruïne en het uitzicht, en dwaal daarna terug door het oude centrum langs de poort en de straatjes.
Kies één ondergrondse of één buitenoptie: de mergelgrotten als het weer tegenzit, of een wandeling langs de Geul en de heuvels als het meezit.
Rond rustig af in de stad met een terras of een koffie, voordat u aan de avond of aan uw terugreis begint.
Deze gids beschrijft plekken, geen bedrijven. We noemen geen openingstijden, prijzen of adressen, omdat die wisselen — controleer ze altijd bij de plek zelf.